Puanlar iki iş görüyor. Senin için bir hafıza ipucu: bir yıl sonra bir sayı, kitabın sana nasıl hissettirdiğini hatırlatıyor. Başka okurlar için bir işaret: neyi deneyeceklerine karar vermelerine yardım ediyor. Bir puan bu iki işi ancak ölçeğini her seferinde aynı şekilde kullanırsan iyi görür.
Her yıldızın ne demek olduğunu yaz
Yapabileceğin en yararlı şey ölçeğini bir kez tanımlamak. Bir örnek:
- ★★★★★ — Uzun süre aklımdan çıkmayacak, insanlara önereceğim, muhtemelen yeniden okuyacağım.
- ★★★★ — Çok sevdim, okuduğuma memnunum. Kusurları var ama araya girmedi.
- ★★★ — İdare eder. İyi yerleri de var, zorla ilerlediğim yerleri de. Okumak isteyeni durdurmam.
- ★★ — Bana pek hitap etmedi, ama başkalarının neden sevdiğini anlayabiliyorum.
- ★ — Bana hiç hitap etmedi ya da içinde gerçekten zararlı bulduğum bir şey var.
Seninki farklı olabilir. Önemli olan, üç yıldızın martta da kasımda da aynı şeyi anlatması. Bir okuma günlüğü tutuyorsan ölçeğini ilk sayfaya yaz.
Keyif mi, kalite mi?
Okurların çoğunu şaşırtan soru bu. Seni sıkan ama çok güzel yazılmış bir klasik ile elinden bırakamadığın dağınık bir sürükleyici roman — hangisi daha çok yıldız alır? Doğru bir cevap yok ama tutarlı bir cevap var. Çoğu okur kendi deneyimini puanlamayı, kaliteyi ise bir cümleyle belirtmeyi daha kolay buluyor. "Dili muhteşem ama beni bir türlü yakalamadı" diyen bir üç yıldız, görev duygusuyla verilmiş bir dört yıldızdan çok daha yararlı.
Tersi yaklaşım, yani "bu kitap nesnel olarak ne kadar iyi" diye puanlamak, her ünlü kitaba beş yıldız vermeye kayıyor ve bu kimseye bir şey anlatmıyor.
Yarım yıldız
Beş basamak kaba bir ölçek; pek çok okurun elinde bir sürü "üç buçuk" kitap birikiyor. Bazı uygulamalar yarım ya da daha küçük adımlara izin veriyor, bazıları vermiyor. Seninki vermiyorsa hangi yöne yuvarlayacağına karar ver — önereceklerini yukarı, önermeyeceklerini aşağı — ve buna sadık kal.
Üç yıldız sorunu
Birçok okur üçün altına nadiren iner; bu yüzden üç yıldız, sen "sağlam" demek istesen bile kötü bir değerlendirme gibi görünebilir. Kısa bir notun yararlı olmasının bir sebebi daha bu: "uzun bir tren yolculuğu için ideal" yazan bir üç yıldız ne demek istediğini tam olarak anlatır.
Bitirmediğin kitaba puan verilir mi?
Görüşler farklı. Makul bir kural: ilk birkaç bölümde bıraktığın kitaba yıldız verme, çünkü bir kitabı değil bir başlangıcı puanlıyorsun. Büyük kısmını okuduysan puan vermek adil, nerede bıraktığını söylemek de dürüst. Bıraktığın kitapları ayrı bir yerde tutmak başlı başına iyi bir alışkanlık: yarım bıraktığın kitapların listesini tut.
Tanıdığın insanların kitaplarına puan vermek
Küçük platformlarda, özellikle yazarların kendi eserlerini yayınladığı yerlerde, puanını yazarın kendisi görebilir. Bu, puanı şişirmen gerektiği anlamına gelmiyor; adil ve somut olman gerektiği anlamına geliyor. İlk kez yazan birinin kitabına açıklamasız tek yıldız acıtır ve hiçbir şey öğretmez. Bir sorun gördüysen kısa, somut bir yorum düşük bir sayıdan çok daha yararlı; öneriler: yazara gerçekten yarayan bir okur yorumu nasıl yazılır.
Zaman geçince puanı değiştirmek
Bir kitap hakkındaki hislerin değişir. Bazı kitaplar hafızada büyür, bazıları bir hafta içinde silinir. Puanı aylar sonra değiştirmek normal; pek çok okur özellikle yeniden okuduktan sonra bunu yapıyor. Puanın, bir kitapla ilişkinin kaydı; taşa kazınmış bir hüküm değil.
Puanlar resmin tamamı değil
Ortalamalar çok şey saklar. Ortalaması üç buçuk olan bir kitap, okurlarının yarısının bayıldığı yarısının sevmediği bir kitap olabilir; bu, herkesin "fena değil" dediği bir kitaptan bambaşka bir şey. Bir ortalamaya güvenmeden önce en düşük ve en yüksek birkaç yorumu oku: kitabın sana göre olup olmadığını genelde her sayıdan hızlı söylerler. Puanların çoğunlukla sıradakini seçmek içinse: sıradaki kitabı nasıl bulursun.
Arwy'yi biz yapıyoruz: okurların kitaplara puan verdiği, bölümlere yorum yazdığı ve takip ettikleri insanların ne okuduğunu gördüğü bir uygulama. Android'de ve tarayıcıda çalışıyor; iOS uygulamamız henüz yok.
Okuduklarına puan ver, arkadaşlarının ne verdiğini gör. Arwy Google Play'de.