Önce bir ayrımı netleştirelim. Yarışma ile ödül çoğu zaman karıştırılıyor. Yarışmalar genelde yayımlanmamış eserler için açılır: dosyanı gönderirsin, seçici kurul okur, kazanan duyurulur. Edebiyat ödüllerinin önemli bir kısmı ise belli bir dönemde yayımlanmış kitaplara verilir ve yazar başvurmaz, kitabı aday olur. Aradaki fark ve ödüllerin ne işe yaradığı için: edebiyat ödülleri ne işe yarar.
Altın kural: şartnameyi iki kez oku. Bir kez katılmaya karar verirken, bir kez de dosyayı göndermeden hemen önce, kontrol listesi gibi.
Yarışmaları nerede bulursun
Duyurular dağınık. Belediyelerin ve vakıfların kültür sayfaları, yayınevlerinin ve edebiyat dergilerinin sosyal medya hesapları, üniversitelerin duyuru panoları ve edebiyat haber siteleri başlıca kaynaklar. Bir yarışmayı yalnızca bir paylaşımdan öğrendiysen, düzenleyen kurumun kendi sitesinde aynı duyuruyu bul: güncel şartname ve son tarih oradadır, ikinci el paylaşımlarda yanlış ya da eski olabilir.
Şartnamede neye bakmalı
- Tür ve uzunluk. Öykü yarışmasında sayfa ya da kelime sınırı, şiir yarışmasında şiir sayısı, roman yarışmasında asgari uzunluk. Sınırı aşan dosya çoğu zaman okunmadan elenir.
- Yayımlanmamış olma şartı. Pek çok yarışma daha önce hiçbir yerde yayımlanmamış eser ister. Bir dergide, bir antolojide ya da kimi zaman internette yayımlanmış bir metin bu şartı bozabilir. İnternette paylaştığın bir öyküyü göndermeden önce şartnamenin bunu nasıl tanımladığına bak; emin değilsen düzenleyene sor.
- Yaş, bölge ve katılım koşulları. Bazı yarışmalar belli bir yaş aralığına, öğrencilere ya da bir ilde yaşayanlara açık.
- Biçim. Yazı tipi, punto, satır aralığı, kaç kopya, basılı mı e-posta ile mi. Sıkıcı görünür ama elemenin en sık sebebi bunlar.
- Son tarih. Postayla gönderimde "postaya veriliş tarihi" mi yoksa "kuruma ulaşma tarihi" mi geçerli, ayrıca yazar.
Rumuz ve kapalı zarf
Türkiye'deki yarışmaların çoğu adil değerlendirme için rumuz sistemi kullanır. Dosyanın üzerinde ve metnin içinde adın değil, seçtiğin takma ad yazar. Gerçek kimlik bilgilerin, rumuzun yazılı olduğu ayrı bir kapalı zarfa konur; zarf ancak değerlendirme bittikten sonra açılır. Bu yüzden dosyanın hiçbir yerinde — sayfa üstbilgisinde, dosya adında, belgenin özelliklerinde — gerçek adının geçmemesine dikkat et. Kimliğini belli eden dosya elenebilir.
E-postayla kabul eden yarışmalar genelde aynı mantığı iki ayrı ek dosyayla kurar: biri rumuzlu metin, biri kimlik bilgileri. Ne istendiğini şartname söyler.
Telif ve ödül koşulları
Bu, en az okunan ama en önemli bölüm. Bazı şartnameler kazanan eserlerin yayın haklarının belli bir süre düzenleyene ait olacağını, bazıları eserin bir antolojide yayımlanacağını yazar. Bazıları da yalnızca dereceye girenlerin değil, gönderilen tüm eserlerin haklarını istemeye çalışır; bu kabul edilmesi gereken bir şey değil. Hakların ne kadar süre, hangi kapsamda ve karşılığında ne verilerek devredildiğini anla. Genel çerçeve için: yazarlar için telif hakkı.
Ödülün ne olduğu da açıkça yazmalı: para ödülü mü, kitabın basılması mı, plaket mi. "Kitabın basılacak" diyen bir yarışmada baskı sayısı ve yazarın telif payı belli değilse bunu sormak hakkın.
Katılım ücreti isteyen yarışmalar
Meşru yarışmaların çoğu katılım ücreti istemez. Ücret isteyen her yarışma dolandırıcılık değil, ama dikkat gerektirir: düzenleyenin kim olduğu, seçici kurulun açıklanıp açıklanmadığı, önceki yıllarda kazananların gerçekten yayımlanıp yayımlanmadığı araştırılmalı. "Katılan herkesin eseri antolojide yer alacak, kitap bedelini de siz ödeyeceksiniz" türü teklifler bir yarışma değil, ücretli bir yayın hizmetidir. Bunu bilerek seçebilirsin, ama yarışma diye satın alma.
Dosyayı hazırlamak
Yarışmaya en iyi metnini gönder, en yenisini değil. Göndermeden önce bir süre bekle ve taze gözle tekrar oku; yazım ve noktalama hataları seçici kurulda kötü bir ilk izlenim bırakır. Mümkünse metni bir ya da iki güvendiğin okura göster; yazarın kendi gözünden kaçan şeyleri en çabuk onlar görür.
Aynı metni aynı anda birden fazla yarışmaya göndermek çoğu şartnamede yasaktır ya da bir yerde dereceye girerse diğerinden çekmeni ister. Kurala bak, gönderdiğin yerleri bir listede tut.
Sonuç gelince
Çoğu yarışmada katılımcıların büyük çoğunluğu derece alamaz ve genelde gerekçe de bildirilmez. Bu metnin kötü olduğu anlamına gelmez; seçici kurulun zevki, o yılın dosyaları ve şans büyük rol oynar. Reddedilmenin yazarlığın olağan bir parçası olduğu üzerine: reddedilmek. Dereceye giremeyen metni bir dergiye göndermeyi de düşünebilirsin: edebiyat dergilerine öykü ve şiir göndermek.
Bir uyarı daha: dosyanı internette paylaşmadan önce yarışma sonucunu bekle. Sonuç açıklandıktan sonra hakların sende kalıyorsa metni istediğin yerde yayımlayabilirsin.
Yarışma beklerken
Yarışmalar aylarca sürebiliyor ve o sürede metni kimseye gösteremiyorsun. Bu yüzden pek çok yazar yarışmaya gidecek metinle okura açık yazdığı metni ayırıyor. Arwy'yi biz yapıyoruz: hikâyeni bölüm bölüm yayınlayabildiğin, okurların satır satır yorum bırakabildiği bir uygulama. Yarışmaya göndereceğin bir metni orada yayımlarsan "yayımlanmamış eser" şartını bozabileceğini unutma; Arwy daha çok, okurla birlikte büyüttüğün metinler için. Android'de ve tarayıcıda (arwy.tr) çalışıyor.
Yazarlık tarafının tamamı için: Arwy'de yazarlar için.
Yarışmaya göndermeden önce metnini birkaç okura göstermek ister misin? Arwy Google Play'de.